Bà không muốn trở thành "Bụt" vì e dè mọi người sẽ sợ hãi, e ngại với mình
Buổi lễ kéo dài từ 20 giờ đến 9 giờ sáng hôm sau. "Bụt" Dự khá nức danh, từng làm hàng trăm lễ nghi giúp nhiều gia đình người Tày ở khắp tỉnh. Sở dĩ, theo quan niệm của người Tày thì mỗi đứa bé sinh ra đều có một người mẹ đỡ đầu trông nom cho phần hồn, còn mẹ đẻ chỉ nuôi dưỡng phần thân xác mà thôi.
Một thứ cũng rất quan yếu đó là một chiếc thuyền được làm bằng bẹ chuối to gần bằng bắp chuối trẻ em, được trang trí bằng giấy xanh đỏ, ngoại giả người thân còn phải cắt giấy màu thành những hình nhân dài độ 20cm biểu trưng cho những người bảo vệ giấc ngủ cho em bé, tránh ma quỷ phá rối.
Tôi hỏi sao không hỏi "Bụt" Dự luôn cho tiện, thì cô lắc đầu: "Ở đây, mỗi "Bụt" lại giỏi ở một lĩnh vực khác nhau. Vậy là bệnh bà ngày một nặng, ngơ ngẩn lúc tỉnh lúc mê, nhưng hễ nghe thấy tiếng nhạc xóc bà lại tỉnh. Lát sau, một người phụ nữ gần 50 tuổi với tư thế khoan thai bước vào nhà. Giữa bàn thờ đặt một tấm gương to, quạt, bộ xóc và sổ sách.
Buổi lễ này nhằm mục đích cúng vía cho trẻ nhỏ, cầu "Mẻ Bjoc". Anh quyết định khăn gói sang nhà thầy Mo Thường, nức tiếng ở huyện Trùng Khánh để xin làm học trò, mặc dù gia đình phản đối rất dữ. Chúng tôi vô cùng hào hứng được chiêm ngưỡng sắc của một vị "Bụt" xem như thế nào. Giống như trường hợp anh La Ích Tỏa (huyện Trùng Khánh, Cao Bằng) 25 tuổi, được mệnh danh là "Bụt" trẻ nhất Tây Bắc.
Khoan chưa bàn đến tính thực hư của những câu chuyện đồn thổi chúng tôi được nghe. Người mừng tuổi thì tránh người sinh năm 1980 là được!". Sau này tôi được biết đó là công cụ để tạo ra âm thanh dẫn đường cho các vị "ngốc nghếch, âm binh" theo tiếng nhạc mà tới.
Ngoài ra, bà Dự cũng hay gặp ác mộng, mê sảng, hoảng loạn. Vậy là chúng tôi ngùi ngùi bỏ mọi thiết bị ghi hình ở ngoài, tôi thầm nhủ sẽ quan sát thật kỹ để kể lại cho quý bạn đọc. Hơn 8 tiếng đồng hồ lắc lư qua những con đèo quành, hiểm trở, chúng tôi đã đặt chân lên đất Cao Bằng vào lúc sớm tờ mờ.
Bà kể, bà là một dân cày thường nhật, đã có chồng và 2 con. Theo người già kể lại thì làm "Bụt" không chỉ thực hiện cúng lễ mà còn làm được nhiều việc khác như: bói (bói bệnh, bói yêu, bói làm ăn.
Đối với người dân tộc Tày thì coi "Bụt" gần như là một vị thánh sống giàu quyền năng, nhưng gần gụi với người thường. Người phụ nữ này được mọi người kính cẩn cúi chào.
Sau khi rà đồ cúng xem đã đầy đủ theo lời dặn của mình chưa, "bà Bụt" tên Dự bắt đầu lấy trong túi ra một bộ đồ lễ gồm: một chiếc mũ màu đỏ, gần giống mũ miện, được bọc vải; một chiếc áo choàng cũng màu đỏ được trang trí tua rua vui mắt; một chiếc quạt để múa; một chùm nhạc xóc.
"Làm Bụt" vừa là một nghi lễ tâm linh, vừa là một liều thuốc an ủi, xoa dịu những nỗi đau trong cuộc sống của người Tày. Năm 30 tuổi, bà Dự thiên nhiên gầy rộc đi, ốm đau miên man nhưng đi khám thì không chỉ ra bệnh cụ thể nào cả. Đó là những "Bụt" rởm, chỉ đọc qua đôi ba cuốn sách Tày cổ, đi theo vài buổi lễ mà bắt chước theo. Theo "Bụt" Tỏa thì: "Những người theo nghề phải có công đức, không phân biệt giàu nghèo, đòi hỏi tiền bạc, hễ ai cần mời đến là đi ngay.
Nhưng em gái mình trước kỳ thi đại học có đến cầu may và được "Bụt" cho một tấm bùa để mang theo người. Chiếc thuyền bằng bẹ chuối thì nhằm nâng đỡ, dẫn lối cho trẻ tránh khỏi những tai nạn sông nước, "ma sông" sẽ không dẫn dụ, làm mờ mắt đứa trẻ đó được.
Từ đó đứa trẻ mới hết hẳn hạn, nó sẽ không bao giờ gặp tai nạn sông nước hay xe nữa. Buổi lễ bữa nay còn được gọi là lễ "Mặc áo vàng" cho trẻ con, nhằm mục đích cầu cúng để người mẹ ấy ban may mắn, phước lộc cho đứa trẻ. "Bà Bụt" luôn ngồi trước bàn thờ ngùn ngụt khói hương và cầu khấn bằng tiếng Tày suốt cả đêm, đôi lúc bà nỉ non rất nhẹ nhàng, đôi lúc giọng bà lên cao, réo rắt như hát.
Nghề "Bụt" là một nghề làm phúc cho thiên hạ, được mọi người kính nể, lại có thu nhập cao nên có xuất hiện một số người mạo xưng, mạo nhận mình là “Bụt”.
Còn có một tên gọi khác là "Dòn lầu quá thán" (Chui qua cổng vòm bằng cây sặt). 20 giờ, buổi lễ "giải hạn" cho đứa trẻ bắt đầu được tiến hành. Trong thời gian đó, người nhà cắt cử nhau nấu ăn, rót rượu, tiếp đồ lễ cho "bà Bụt". Chị Đàm D. Sau khi chuẩn bị lễ vật đoạn, một thanh niên khỏe mạnh được cắt cử rước "bà Bụt" đến. Họ chỉ diễn trò múa hát để moi tiền! Theo "Bụt" Dự thì "Bụt" là một loại người đặc biệt trong cộng đồng Tày, do bản chất (căn Bụt) hoặc do tổ tông di truyền mà bắt buộc phải trở thành Bụt (?!).
- Mẹ của đứa trẻ sắp được "giải hạn" dặn đi dặn lại với chúng tôi rằng: "Các cô cậu có xem thì xem, chứ nhất mực không được quay phim, chụp ảnh gì đâu.
Mọi người trong nhà đều hối hả chuẩn bị đồ cúng cho buổi lễ suốt từ chiều. Gia đình ngoại của bà Dự vốn có gốc làm “Bụt”. "Bụt" Dự rơi vào trường hợp thứ hai. Đến ngày thi nó tin là được các vị thần độ trì mà không hề bị sức ép tâm lý nào, bình tĩnh làm bài. Nhà "Bụt" Liệu nằm trên một con dốc cao, chúng tôi phải để xe máy ở dưới và đi bộ lên. "Bụt" Dự không quên căn dặn gia chủ 3 năm sau phải tiếp kiến làm "Lễ cởi lừa" (Lễ cởi bè).
"Bụt" Liệu có dáng người nhỏ thó, khuôn mặt đượm buồn dẫn chúng tôi vào nhà. Thế là tôi sắp được chứng kiến một nghi lễ đậm chất dân tộc có cái tên đầy huyền bí. Sau 30 phút, "Bụt" Liệu ngừng xóc nhạc, ngoái lại dặn cô bạn tôi: "Nếu muốn buôn may bán đắt thì kiêng mở cửa hàng vào tháng 9. Ai có thể "làm Bụt" ? Nghe "Bụt" Dự kể lại không phải ai muốn trở thành "Bụt" cũng được mà phải có cái duyên.
Chúng tôi cung kính gật đầu, "Dạ" lia lịa rồi chào bà ra về
Người ta gọi trường hợp của anh Tỏa là bị "thao théc" (trời nứt ra, thế lực siêu nhiên truyền xuống). Nghe mọi người trò chuyện, tôi được biết "bà Bụt" Dự ở tận huyện Thông Nông (Cao Bằng) được gia chủ thân chinh đón ra thị thành.
Cô bạn tôi nói: "Không biết "Bụt" có quyền năng thật không. Không thì "Mẻ Bjoc" (mẹ đỡ đầu) của cháu nó sẽ giận mà bỏ đi. Mẹ Hoa là tên gọi của người mẹ đỡ đầu vô hình ấy. Theo sau bà, cậu thanh niên lễ mễ xách một bọc đồ lớn. Nghe cô bạn bảo nhỏ gia đình phải chi cho buổi lễ vài triệu đồng bao gồm cả tiền công "làm Bụt" lẫn tiền sắm đồ lễ.
"Bụt" tự phát là trường hợp những người qua cơn bạo bệnh, hay gặp cú sốc tâm lý mà từ đó phát sinh khả năng đặc biệt, có thể đọc được "sách Trời", đoán ngày mai, vận mệnh (?!).
Đối với “Bụt”, bận rộn nhất có lẽ là dịp đầu và cuối năm, đó là khoảng thời kì tụ hợp nhiều lễ hội và đợt giải hạn".
Cứ làm lễ được 2-3 tiếng thì lại dừng nghỉ ăn uống rồi lại làm tiếp. Sau khi treo chiếc thuyền bẹ chuối lên xà nhà và gài những hình nhân giấy vào giường ngủ của đứa trẻ, buổi lễ "Mặc áo vàng" chấm dứt. Ở trước bàn độc, "bà Bụt" treo bộ đồ lễ màu đỏ rực, một chiếc đàn tính dựng ở góc tường. Bà ngồi xếp bằng tròn, tay xóc nhạc miêu tả cho âm thanh vó ngựa đón các âm binh dập dồn, hiếm bà lại giơ tay chỉnh lại chiếc gương to để soi đường cho các vị "ghế" nhập xuống, miệng lầm rầm khấn.
Nhờ thế mà nó đỗ đại học đấy!". Con trai chị sẽ bị cái ốm đau, cái đen đủi tìm đến đấy!". Gian nhà với chiếc bàn thờ to đồ sộ bày tượng, hoa quả, hương khói. "Bụt" Dự nức danh cúng cho trẻ nhỏ mát tay, còn nếu muốn hỏi chuyện làm ăn thì phải đến tìm "Bụt" Liệu nhờ bà "lên hương" thì mới chuẩn!".
Rừng núi u linh chứa đựng hàng trăm ngàn điều kì bí như mời gọi, thách thức con người đến khám phá. Bàn độc tại nhà một "bà Bụt". Rút cục, bà quyết định bỏ nghề nông trở thành “Bụt”. Bà có vóc người tròn trĩnh và nước da hồng hào của đàn bà vùng cao. Đồ lễ cũng đơn giản chỉ gồm chút xíu bánh kẹo, cô bạn ý nhị đặt tờ 200 nghìn đồng xuống đáy khay. "Bà Bụt" đang làm lễ.
Trước nhất, cô dẫn tôi về nhà, nghe nói tối nay gia đình cô mời một "bà Bụt" về để làm lễ "giải hạn" (một dạng lễ cầu may mắn) cho đứa cháu gần đầy tuổi của cô.
), Giải hạn (nối số cho người già, gọi hồn, cầu tự…), xem phong thủy… Đặc biệt "Bụt" còn có nhiệm vụ quan trọng là đưa vong linh người chết về nơi yên nghỉ cuối cùng.
Thời gian nghỉ mọi người có thể xúm xít nói chuyện rôm rả hoặc hỏi chuyện "bà Bụt". "Bụt" Dự kể khi tiến hành lễ liên can đến "Mẻ Bjoc" thì "Bụt" phải biết cách đàn hát thật hay, khấn thật dịu dàng để mẹ đỡ đầu vui lòng, thì hồn mai đứa trẻ mới khỏe mạnh, sáng láng. Họ có vai trò làm cầu nối giữa thế giới âm và dương. Tôi quan sát thấy đồ lễ gồm: một con vịt còn sống, một con gà luộc, một miếng thịt lợn luộc, hoa quả.
Càng ngày bệnh bà càng nặng, bà lại mắc thêm chứng mộng du, hay bỏ nhà đi lang thang trong đêm, người nhà phải khóa chặt các cửa lại. Theo một cụ già nhất trong gia đình kể lại thì nghi lễ này tồn tại từ rất xa xưa. Sáng hôm sau, chúng tôi tìm đến "Bụt" Liệu. Sau khi ghi tăm tiếng và địa chỉ cô bạn tôi vào sổ, "Bụt" Liệu bắt đầu "lên hương".
Đập vào mắt tôi là một chiếc miếu nhỏ an tọa giữa sân, có bày tượng Phật Quan Âm, mùi nhang lan tỏa khiến không gian trở nên trầm ngâm. Sau khi chứng kiến buổi lễ, chúng tôi mù mờ hiểu ra rằng, "Bụt" là tên gọi của đội ngũ "thầy cúng" chuyên nghiệp chẳng thể thiếu trong đời sống tâm linh của người Tày. Lúc ấy bà sẽ gỡ thuyền xuống, đem đi đốt.
Nhưng cả hai thứ đó tuyệt đối phải do họ hàng bên ngoại sắm sanh. Tôi đi xem "làm Bụt"! Một cô bạn là người dân tộc Tày của tôi một hôm đã nổi hứng rủ rê: "Này, về Cao Bằng xem "làm Bụt" đi!". Người mẹ phải bước qua một cái máng than và chui qua vòm cây sặt để rũ bỏ mọi ma tà, vía dữ bám theo trêu ghẹo, phá rối con cái mình. Anh Tỏa sau một cơn bạo bệnh tự nhiên không thiết học hành nữa mà chỉ mê say những chữ Nho dán trên bàn thờ.
Nhưng đến đời mẹ bà thì ngắt quãng, không theo nữa. Cô cười, lóng lánh đôi mắt, ánh nhìn hướng lên dãy núi cao chon von trước mặt. Cũng phải giảng giải thêm cái tên "Mẻ Bjoc" (Mẹ Hoa) cho độc giả. Còn dạng khác là do di truyền, trong dòng họ có người làm "Bụt" mà truyền lại cho con cháu bí kíp nghề, muốn tránh cũng không tránh được "căn Bụt" đeo đuổi. Mọi đám ma đều chẳng thể thiếu được các ông, bà “Bụt” là vì vậy.
Lời mời vừa kỳ quặc vừa quyến rũ đã đủ sức khơi dậy trí tò mò và lôi kéo tôi vượt gần 300 cây số từ Hà Nội đến vùng rừng núi Cao Bằng, với mong muốn được nhìn thấy "Bụt" ngoài đời thực.
Nói chung cũng gần như lễ "lên đồng" của người Kinh, trang phục của "Bụt" thiên về các màu sắc sặc sỡ nhằm tạo ra sự hưng phấn, giúp các ông, "bà Bụt" dễ nhập và xuất hồn. Đã là khách quen, cô bạn tôi nhanh nhẩu chào hỏi "Bụt" Liệu, song song thoăn thoắt bày đồ lễ vào khay.
Người làm tốt cái này, người làm tốt cái khác. Suốt 5 năm ròng rã anh Tỏa đã rong ruổi khắp các nẻo đường trong tỉnh, thậm chí còn được mời sang nước ngoài để làm lễ.
Con đường dẫn vào nhà im ắng lạ lùng, tách biệt hẳn với đường nhựa xe pháo rầm rĩ. Có hai loại "Bụt" là: "Bụt tự phát" và "Bụt di truyền". Đặc biệt hai thứ chẳng thể thiếu là một chiếc áo màu vàng cho đứa trẻ và một bông hoa thật đẹp.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét